Enneagram persoonlijkheidstest: wat zegt het over werk?

Na een teamdag met de enneagram persoonlijkheidstest noemt de halve afdeling zichzelf een 8. Elke botte mail heeft vanaf dat moment een verklaring.

Zo’n nummer voelt onschuldig zolang het bij de koffieautomaat blijft. Het wordt spannend als dezelfde manager een week later in een sollicitatiegesprek ook de kandidaat een nummer geeft.

Precies daar trekt de NVP Sollicitatiecode een grens, want een test bij selectie hoort aan te sluiten op de functie-eisen. Een typologie zonder bewezen voorspellende waarde haalt die lat niet.

Ben je benieuwd of jouw type je verrast? Doe de zelftest en lees daarna waarom je de uitslag wel in je team gebruikt en nooit bij een kandidaat.

Wat is het enneagram en wat meet de persoonlijkheidstest?

Waar de DISC test naar zichtbaar gedrag kijkt, zoekt het enneagram naar de drijfveer erachter. Twee recruiters bellen elke kandidaat binnen een uur terug. De een vreest een fout en de ander wil gezien worden. Het gedrag is gelijk, de motor niet.

De 9 typen in het kort:

1. Type 1, de perfectionist, streeft naar het juiste en vermijdt fouten.
2. Type 2, de helper, wil nodig zijn en zet anderen voorop.
3. Type 3, de presteerder, zoekt succes en erkenning.
4. Type 4, de individualist, zoekt authenticiteit en eigenheid.
5. Type 5, de observeerder, wil begrijpen en houdt afstand.
6. Type 6, de loyalist, zoekt zekerheid en steun.
7. Type 7, de optimist, zoekt variatie en vermijdt pijn.
8. Type 8, de leider, wil controle en vermijdt kwetsbaarheid.
9. Type 9, de vredestichter, zoekt harmonie en vermijdt conflict.

Daarbovenop kent het model vleugels, de invloed van de 2 buurtypen op de cirkel. Ook beschrijft het per type een verschuiving onder stress en in ontspanning. Dat maakt het rijk om over te praten en lastig om te toetsen.

Doe de zelftest en ontdek welk enneagram type je herkent

Zie de uitkomst als startpunt voor een gesprek, niet als meting. Twijfel je tussen 2 typen, lees dan van beide de kernangst want die verschilt scherper dan de kwaliteiten.

Is de enneagram persoonlijkheidstest wetenschappelijk onderbouwd?

Het antwoord is deels, en niet voor selectie. De grootste systematische review tot nu toe verscheen in 2021 in de Journal of Clinical Psychology. Hook en collega’s bekeken 104 onafhankelijke steekproeven en vonden gemengd bewijs voor betrouwbaarheid en validiteit.

Er zijn lichtpuntjes. Subschalen hangen samen met de Big Five op een manier die past bij de theorie. Deelnemers ervaren het model als nuttig voor persoonlijke groei. Tegelijk vinden factoranalyses meestal minder dan 9 factoren. Voor vleugels en bewegingen onder stress vonden de onderzoekers weinig steun.

Zet dat naast de Big Five. Een overzichtsstudie in PNAS uit 2019 bundelde ruim 2.500 studies met meer dan 1,1 miljoen mensen. Consciëntieusheid bleek daarin een stabiele voorspeller van werkprestaties, in vrijwel elk type functie. Zo’n onderzoeksbasis heeft het enneagram niet.

Waarom het enneagram toch zo raak voelt

Typebeschrijvingen zijn zo breed geformuleerd dat bijna iedereen zich erin herkent, net als in een horoscoop. Psychologen noemen dat het Barnum-effect. Herkenning bewijst niet dat het model klopt.

Daar komt sociale wenselijkheid bij. Mensen beantwoorden vragen zoals ze zichzelf graag zien. Bij een test over diepe drijfveren speelt dat sterker dan bij een test over gedrag. En de meeste gratis online tests zijn nooit getoetst.

Wanneer gebruik je het enneagram wel en wanneer niet?

De vuistregel is simpel. Gaat het om een gesprek, dan past het enneagram, maar bij een besluit over een mens blijft het in de kast.

In een team levert het model vooral woorden op. Een type 1 ergert zich aan een type 7 die details overslaat. Een type 5 vraagt ruimte die een type 2 lastig vindt om te geven. Benoem je dat, dan verschuift een ruzie over gedrag naar een gesprek over behoeften. Voor hetzelfde doel werken ook Belbin teamrollen.

Herkenningssignalen van de 9 typen in een teamgesprek

Gebruik deze signalen alleen in een team dat zelf voor het enneagram koos en nooit bij een kandidaat.

Het enneagram verantwoord inzetten in 5 stappen

Kies je voor het enneagram in een team, dan houden deze stappen het een gesprek en geen oordeel.

Stap 1. Leg vooraf het doel vast

Spreek af dat de uitkomst alleen dient voor het teamgesprek en niet voor beoordeling, promotie of het personeelsdossier. Zo duikt een label nooit op in een HR-besluit.

Stap 2. Laat mensen hun eigen type kiezen

Geef de testuitslag mee als hypothese. Laat iedereen de beschrijvingen lezen en zelf kiezen welk type het best past. Een opgelegd type voelt als een hokje.

Stap 3. Vraag naar de COTAN-beoordeling

De COTAN van het Nederlands Instituut van Psychologen beoordeelt de kwaliteit van tests. Vraag de leverancier naar die beoordeling. Ontbreekt die, gebruik de test dan nooit voor besluiten over mensen.

Stap 4. Combineer met een gevalideerd instrument

Voor een serieuze meting van persoonlijkheid kies je de Big Five en blijft het enneagram gespreksstof ernaast.

Stap 5. Toets aan gedrag

Leg de uitkomst naast wat collega’s elke dag zien en laat de werkvloer winnen als die twee botsen.

Welke methoden voorspellen werkprestaties beter?

Voor de vraag wie het werk goed doet, kijk je naar methoden met een sterke onderzoeksbasis. Een Amerikaanse meta-analyse van Sackett en collega’s uit 2022 zette de bekende selectiemethoden opnieuw op een rij. Het gestructureerd interview kwam daarin als sterkste voorspeller uit de bus.

Met de STARR-methode vraag je naar concreet gedrag uit het verleden. Een werkproef laat de kandidaat het echte werk doen. Consciëntieusheid uit de Big Five voegt daar iets aan toe.

Het enneagram staat niet alleen. Ook Myers-Briggs en Insights Discovery voelen herkenbaar, maar missen bewijs voor selectie. Een overzicht van wat wel werkt staat in de gids over assessments in selectie.

Veelgestelde vragen over de enneagram persoonlijkheidstest

Is de enneagram persoonlijkheidstest wetenschappelijk bewezen?

Nee, voor werk is de test niet bewezen als meetinstrument. Een systematische review uit 2021 (Hook e.a., Journal of Clinical Psychology) bekeek 104 steekproeven en vond gemengd bewijs voor betrouwbaarheid en validiteit. Factoranalyses vinden meestal minder dan 9 factoren. Voor vleugels en bewegingen onder stress is weinig steun. Wel hangen subschalen samen met de Big Five en ervaren mensen het als nuttig voor persoonlijke groei. Bewijs dat een type werkprestaties voorspelt ontbreekt. Voor zelfreflectie en teamgesprekken is het enneagram bruikbaar, maar niet voor beslissingen over mensen.

Mag je het enneagram gebruiken bij een sollicitatie?

Gebruik het enneagram niet om kandidaten te selecteren. Er is geen bewijs dat een enneagram type voorspelt hoe iemand presteert. De NVP Sollicitatiecode verwacht dat een test bij selectie aansluit op de functie-eisen. Een typologie zonder voorspellende waarde haalt die lat niet. Selecteer liever met een gestructureerd interview, STARR-vragen en een werkproef. Die methoden scoren in de meta-analyse van Sackett e.a. (2022) het hoogst. Na de aanname past het enneagram wel, bijvoorbeeld in een teamgesprek of bij coaching.

Wat is het verschil tussen het enneagram en de Big Five?

Het enneagram deelt mensen in 9 typen in op basis van drijfveren en angsten. De Big Five meet 5 eigenschappen op een schaal, zonder hokjes. Die eigenschappen zijn openheid, consciëntieusheid, extraversie, vriendelijkheid en emotionele stabiliteit. Het grootste verschil zit in het bewijs. De Big Five heeft tientallen jaren onderzoek achter zich, met consciëntieusheid als stabiele voorspeller van werkprestaties. Het enneagram heeft die onderzoeksbasis niet. Voor selectie kies je de Big Five, voor een teamgesprek over motivatie past het enneagram.

Welke enneagram test is het betrouwbaarst?

Geen enkele enneagram test is officieel of gevalideerd voor selectie. In wetenschappelijk onderzoek worden de RHETI van Riso en Hudson en de WEPSS het vaakst gebruikt. Vaak onderzocht betekent niet geschikt voor beslissingen over mensen. Vermijd gratis online tests zonder verantwoording over betrouwbaarheid. Vraag bij elke test naar een COTAN-beoordeling van het Nederlands Instituut van Psychologen. Ontbreekt die, gebruik de uitslag dan alleen als gespreksstof. Laat mensen daarbij altijd zelf hun type kiezen uit de beschrijvingen.

Is het enneagram beter dan DISC?

Beide modellen missen bewijs voor selectie. Voor werving wint geen van beide. DISC kijkt naar zichtbaar gedrag en is snel uit te leggen. Het enneagram gaat dieper in op drijfveren en angsten, maar blijft vager. Voor een teamgesprek over samenwerking werken ze allebei als gespreksopener. Wil je persoonlijkheid serieus meten, kies dan de Big Five. Wil je voorspellen wie het werk goed doet, combineer dan een gestructureerd interview met een werkproef. Meer over DISC lees je in de uitleg over het DISC-model.