Een diploma-eis in vacatures is vaak een reflex, geen keuze. Je kopieert de vorige tekst, laat “hbo-niveau vereist” staan, en vraagt je niet af of die eis nog klopt. Intussen haken gekwalificeerde kandidaten af voor ze ook maar één regel verder lezen.
Dit artikel helpt je die eis te beoordelen: wanneer is die terecht, en wanneer sluit die talent uit dat je hard nodig hebt?
Diploma-eis in vacatures??
Beoordeel elke eis voordat je de vacature publiceert
Wat een diploma-eis je kost
Stel dat je een vacature plaatst voor een accountmanager. Je zet “hbo werk- en denkniveau vereist” in de eisen. Een kandidaat met tien jaar saleservaring en een aantoonbaar track record ziet die eis staan en solliciteert niet. Je ontvangt die persoon nooit, want die kandidaat acht zichzelf bij voorbaat kansloos.
Dat is het probleem met een strikte opleidingseis: de kosten zijn onzichtbaar. Je ziet niet wie er niet solliciteert. Je ziet wel dat de vacature maar drie reacties oplevert in twee weken.
Organisaties die diploma-eisen schrappen voor functies waar die niet aantoonbaar nodig zijn, zien hun talentpool groeien. FrieslandCampina boekte dat concreet bij technische functies: door te focussen op competenties in plaats van opleidingsniveau steeg het aantal kandidaten per vacature met 40% en daalde de time-to-hire aantoonbaar. IBM schrapte diploma-eisen voor een groot deel van zijn technische functies. Resultaat: 15% van de instroom heeft geen traditionele IT-opleiding, en die groep presteert vergelijkbaar met medewerkers die via de klassieke route instroomden.
Tegelijk geldt: niet elke diploma-eis is zinloos. De vraag is of jij bij elke eis kunt uitleggen waarom die er staat.
Wanneer een diploma-eis terecht is
Er zijn functies waarbij een diploma geen formaliteit is, maar bewijs dat iemand een gereguleerd leertraject heeft doorlopen. Die kun je niet vervangen door “aantoonbare werkervaring”.
Denk aan beroepen met wettelijke bescherming of tuchtrecht: arts, notaris, registeraccountant, advocaat. Maar ook aan functies met directe veiligheidseisen: vliegtuigpiloot, specifieke installatietechniek met certifceringsplicht, bepaalde medische toepassingen. En aan functies waarbij specifieke vakkennis niet on-the-job te leren valt binnen een redelijke termijn, zoals farmacoloog of klinisch psycholoog.
De toets is simpel: is het diploma een wettelijke eis of een functionele noodzaak voor veiligheid en verantwoordelijkheid? Dan is de eis terecht. In alle andere gevallen verdient de eis een kritische blik.
Er is nog een derde situatie waarbij een diploma-eis pragmatisch verdedigbaar is: als je duizenden sollicitanten ontvangt voor een traineeship of instapfunctie en een eerste grofschifting nodig is. In dat geval is de eis geen inhoudelijk kwaliteitscriterium, maar een volumefilter. Wees dan eerlijk over die keuze: zet niet “hbo vereist” maar “voor deze ronde zoeken wij afgestudeerde hbo’ers.” Dat is transparanter voor kandidaten die er niet aan voldoen, en voorkomt dat de eis onbedoeld blijft hangen in latere vacatures waar het volume geen probleem is.
Wanneer je de diploma-eis beter schrapt
De meeste vacatures bevatten opleidingseisen die gaan over het niveau van denken of communiceren, niet over aantoonbare vakkennis. “Hbo werk- en denkniveau” is het meest voorkomende voorbeeld.
“Hbo-denkniveau” is geen diploma-eis
Die formulering suggereert dat je iemand zoekt die op een bepaald niveau kan redeneren en communiceren. Dat kan kloppen, maar een hbo-diploma bewijst dat niet. Het bewijst dat iemand een opleiding heeft afgerond. Dat zijn twee verschillende dingen.
Als je wilt weten of een kandidaat op dat niveau functioneert, meet je dat in het selectieproces: via een capaciteitentest, een praktijkopdracht, of gerichte vragen in het selectiegesprek. Niet via de papierselectie vooraf. Maar wees eerlijk: wanneer heb jij voor het laatst “hbo-denkniveau” getoetst met een intelligentietest? Vrijwel geen recruiter doet dat. De eis staat in de vacature, maar verdwijnt in de praktijk. Een eisenlijst zonder meetplan is misleiding: je vraagt iets wat je vervolgens niet toetst.
Hetzelfde geldt voor “minimaal mbo-4 vereist” in functies waarbij het werk zelf aangeleerd kan worden. Als je selecteert op wat iemand kan leren, niet op wat iemand al heeft, valt de diploma-eis weg. CBS-data (Landelijke Jeugdmonitor, Q2 2024) toont dat 69% van de niet-onderwijsvolgende jongeren zonder startkwalificatie aan het werk is en zijn waarde in de praktijk bewijst. De diploma-eis hield hen uit een eerlijke sollicitatieprocedure.
Diploma-eis handhaven als:
- Wettelijk vereist (BIG-register, accountantsregister)
- Veiligheid of tuchtrecht is gekoppeld aan opleiding
- Vakkennis niet on-the-job te verwerven valt
- Klanten of toezichthouders de eis stellen
Diploma-eis schrappen als:
- Het diploma “hbo-denkniveau” of “mbo-4” formuleert
- Je het niveau niet toetst in het selectieproces
- De vorige medewerker ook geen diploma had
- Vergelijkbare functies elders geen eis stellen
Wat je ervoor in de plaats zet
Als de diploma-eis vervalt, ontstaat de vraag: hoe selecteer je dan wel? Het antwoord is: op gedrag en bewijs.
Formuleer wat iemand moet kunnen doen in de functie. Vertaal dat naar drie tot vijf aantoonbare competenties. Koppel aan elk van die competenties een manier om te meten of de kandidaat dat beheerst: een gerichte gedragsvraag in het selectiegesprek, een korte praktijkopdracht, of een capaciteitentest voor functies waarbij analytisch vermogen telt.
Vacatureteksten werken het best met een maximum van vijf harde eisen. Dat is het punt waarop de talentpool nog breed genoeg is om genoeg kandidaten te trekken, terwijl de eisen concreet genoeg zijn om te screenen. Voeg je meer toe, dan daalt de respons sterk zonder dat de kwaliteit van de aannames stijgt.
Veelgemaakte fout bij schrappen van de opleidingseis
Je schrapt “hbo vereist” maar vervangt het door “5 jaar ervaring vereist”. Dat is dezelfde fout in een ander jasje. Ervaringseisen sluiten loopbaanstarters en zij-instromers uit op een manier die even weinig met werkprestaties te maken heeft als de diploma-eis zelf. Focus op wat iemand moet kunnen doen, niet op hoe lang of waar die persoon dat heeft geleerd.
Wil je meten of een kandidaat op het gevraagde niveau functioneert zonder het diploma als proxy te gebruiken, dan zijn er goede alternatieven. Een gestructureerde assessment of een werkproef geeft objectiever inzicht in werkprestaties dan een papierselectie vooraf. Beide methoden hebben een hogere voorspellende waarde voor werkprestaties dan een opleidingscheck.
Lees ook hoe cognitieve biases je selectie vertekenen als je geen gestructureerde methode gebruikt.
Het gesprek met je hiring manager
In de praktijk is die eis vaak niet jouw keuze, maar die van de hiring manager. Die wil “iemand als de vorige medewerker” of houdt vast aan gewoontes die nooit zijn bevraagd.
Twee vragen helpen dat gesprek op gang. Eerste vraag: “Welke taken in deze functie vereisen aantoonbaar een diploma?” Als het antwoord vaag blijft, is de eis zwak. Tweede vraag: “Wie is onze beste medewerker in een vergelijkbare rol, en heeft die hetzelfde opleidingsniveau?” Dat schudt bij veel hiring managers iets los.
Je rol als recruiter is niet om de eis blindelings over te nemen. Je adviseert over de kwaliteit van selectiecriteria. Een opleidingseis die talent uitsluit zonder een inhoudelijke reden, is een zwak criterium. Dat mag je benoemen. Sterker nog: het is jouw taak om dat te benoemen. Wie dat gesprek vermijdt, is medeverantwoordelijk voor vacatures die te lang open staan.
Schrijf vacatures die de juiste kandidaten trekken
Leer hoe je functie-eisen scherp formuleert, diploma-eisen omzet naar meetbare competenties en vacatureteksten schrijft die ook gevonden worden.
Veelgestelde vragen over de diploma-eis in vacatures
Wanneer is een diploma-eis in een vacature verplicht?
Een diploma-eis is verplicht als wetgeving of tuchtrecht dit voorschrijft. Dat geldt voor gereguleerde beroepen zoals arts, registeraccountant, notaris en advocaat. Ook functies met directe veiligheidsverantwoordelijkheid, zoals bepaalde technische certificeringen, kennen wettelijke opleidingsvereisten. Voor alle andere functies is de eis een keuze, geen verplichting.
Wat betekent “hbo werk- en denkniveau” in een vacaturetekst?
“Hbo werk- en denkniveau” is geen diploma-eis, maar een niveauaanduiding. Het geeft aan dat een kandidaat op een bepaald analytisch en communicatief niveau moet functioneren. Dat niveau toets je in het selectieproces via een capaciteitentest of gerichte vragen, niet via een papierselectie. De formulering sluit kandidaten uit die aan het gevraagde niveau voldoen maar geen hbo-diploma hebben.
Hoe selecteer je op kwaliteit als je de opleidingseis schrapt?
Vertaal de functie-eisen naar drie tot vijf meetbare competenties. Koppel aan elk een toetsmethode: gedragsvragen in het selectiegesprek, een korte praktijkopdracht of een capaciteitentest. Zo meet je wat iemand kan doen in plaats van wat iemand ooit heeft gestudeerd. De voorspellende waarde van dit soort methoden voor werkprestaties is hoger dan die van een opleidingscheck.
Hoeveel eisen mag een vacature bevatten?
Een vacaturetekst werkt het best met maximaal vijf harde eisen. Meer eisen leiden tot een kleinere talentpool zonder dat de kwaliteit van aannames stijgt. Van die vijf tellen werkervaring en opleiding al als twee. Formuleer de overige drie op basis van gedrag en aantoonbare competenties, niet op achtergrond of opleidingsniveau.
Wat zijn de gevolgen van een diploma-eis schrappen in een vacature?
Organisaties die de diploma-eis schrappen voor functies waar die niet aantoonbaar nodig is, zien de talentpool groeien. FrieslandCampina boekte bij technische functies 40% meer kandidaten per vacature na de overstap naar competentiegerichte selectie. De diversiteit in teams neemt toe en time-to-hire daalt. Voorwaarde is dat het selectieproces zelf goed ingericht is op objectieve beoordeling van competenties.
Over de auteur
Jacco Valkenburg is recruitment architect en auteur van Eerlijk over selectie. Hij werkt als trainer en combineert wetenschappelijke inzichten met praktijkervaring uit tientallen interim-recruitmentprojecten in uiteenlopende sectoren.
