Geschiedenis van recruitment: van 5000 jaar geleden tot nu

Wist je dat Julius Caesar een van de eerste referral programma’s opzette? Of dat Leonardo da Vinci in 1482 het allereerste cv schreef? De geschiedenis van recruitment zit vol verrassende verhalen.

Van kleitabletten in Mesopotamië tot AI-gestuurde sourcing: het vinden van de juiste mensen voor de juiste plek is een kunst die al millennia wordt beoefend.

Dit artikel neemt je mee door de meest fascinerende mijlpalen.

De oudste vacatures ter wereld

De geschiedenis van recruitment begint niet in de 20e eeuw, maar duizenden jaren eerder. Al rond 3500 voor Christus werden in Sumerië, het huidige Irak, kleitabletten gebakken met wat we nu vacatures zouden noemen. Deze tabletten beschreven welke vaardigheden nodig waren voor specifieke taken, van landbouw tot tempelwerk.

De oude Egyptenaren gingen nog een stap verder. Bij de bouw van de piramides rond 2686 voor Christus ontstonden de eerste recruitmentstructuren. Ambtenaren waren verantwoordelijk voor het werven, trainen en organiseren van duizenden arbeiders. Ze hielden lijsten bij van wie welke vaardigheden had. Dat klinkt verdacht veel naar een vroege vorm van een kandidatendatabase. Wel belangrijk om te beseffen: “recruitment” had in deze tijd weinig te maken met vrijwilligheid. Veel arbeid was verplicht of onderdeel van belastingplicht aan de farao.

In het oude China ontwikkelde men al vroeg selectietesten voor overheidsfuncties. De keizerlijke examens, die teruggaan tot de Han-dynastie (206 v.Chr.), waren bedoeld om de meest bekwame kandidaten te selecteren, ongeacht hun afkomst. Een vroege vorm van competentiegericht selecteren.

Julius Caesar en het eerste referral programma

Een van de meest verrassende verhalen in de recruitmentgeschiedenis komt uit het Romeinse Rijk. Volgens de overlevering bedacht Julius Caesar rond 55 voor Christus een ingenieuze manier om zijn legers te vullen met goede soldaten: hij liet bestaande soldaten nieuwe rekruten aandragen.

De beloning? Vermoedelijk een bonus van 300 sestertii voor elke succesvolle verwijzing, ongeveer een derde van een jaarsalaris. Of dit precies zo ging, is historisch lastig te verifiëren, maar het concept van beloonde verwijzingen in Romeinse legers is goed gedocumenteerd. Dit maakt het waarschijnlijk een van de eerste vormen van referral recruitment in de geschiedenis.

Maar Caesar deed meer. Hij begreep dat werven alleen niet genoeg was. Soldaten werden zichtbaar getatoeëerd, deels om zich te onderscheiden van gewone burgers, maar vooral ook om desertie te voorkomen. Een getatoeëerde soldaat was immers makkelijk te herkennen als vluchteling. Toch had het ook een element van employer branding: het leger werd neergezet als een exclusieve groep met een eigen identiteit.

Leonardo da Vinci schreef het eerste cv (1482)

In 1482 deed een 30-jarige kunstenaar iets wat niemand voor hem had gedaan. Leonardo da Vinci schreef een brief aan Ludovico Sforza, de hertog van Milaan, waarin hij zijn vaardigheden opsomde om een positie aan het hof te bemachtigen. Deze brief wordt algemeen beschouwd als het eerste curriculum vitae in de geschiedenis.

Het fascinerende: Leonardo presenteerde zichzelf niet als kunstenaar, maar als militair ingenieur. Van de elf punten in zijn brief gingen er tien over oorlogstuig, bruggen bouwen en verdedigingswerken. Pas in punt elf noemde hij terloops dat hij ook kon schilderen en beeldhouwen.

Leonardo begreep iets wat veel sollicitanten vandaag vergeten: je past je verhaal aan op wat de werkgever zoekt. De hertog was in oorlog en had ingenieurs nodig, geen kunstenaars. Het cv werkte. Leonardo kreeg de opdracht en verhuisde naar Milaan, waar hij onder andere Het Laatste Avondmaal zou schilderen.

Dit eerste cv wordt bewaard in de Codex Atlanticus in de Biblioteca Ambrosiana in Milaan. Het laat zien dat de kunst van jezelf verkopen al meer dan 500 jaar oud is. Benieuwd hoe je vandaag een sterk cv schrijft? Lees dan ook CV en sollicitatiebrief hebben hun beste tijd gehad.

De industriële revolutie verandert alles

Tot de 18e eeuw was werving grotendeels informeel. Je werd aanbevolen door familie, leerde een vak via een meester, of werd simpelweg geboren in je beroep. De industriële revolutie bracht grote veranderingen.

Fabrieken hadden plotseling honderden, soms duizenden arbeiders nodig. De vraag naar georganiseerde werving explodeerde. Foremen werden de eerste interne recruiters: zij selecteerden wie aan de slag mocht en wie niet. Dit ging niet altijd eerlijk. Discriminatie op basis van afkomst, religie en geslacht was de norm.

In deze periode ontstonden ook de eerste krantadvertenties voor personeel. Het was een democratisering van werving: voor het eerst konden werkgevers en werkzoekenden elkaar vinden zonder persoonlijke connectie.

Tweede Wereldoorlog: geboorte van het recruitmentbureau

De recruitmentindustrie zoals we die kennen, ontstond tijdens de Tweede Wereldoorlog. Met miljoenen mannen aan het front ontstonden enorme gaten in de arbeidsmarkt. Wie zou de fabrieken draaiende houden?

Dit was het moment waarop recruitmentbureaus opkwamen. Ze specialiseerden zich in het snel matchen van beschikbare arbeidskrachten met openstaande posities. En ze richtten zich op een nieuwe doelgroep: vrouwen.

“Rosie the Riveter” werd het iconische symbool van deze periode. De beroemde poster met de tekst “We Can Do It!” is een van de krachtigste voorbeelden van employer branding uit de geschiedenis. Het beeld overtuigde miljoenen vrouwen om in fabrieken te gaan werken.

Na de oorlog bleven de recruitmentbureaus bestaan. Ze hielpen terugkerende soldaten aan werk en groeiden uit tot de industrie die we vandaag kennen. In de jaren 50 werd het cv een standaarddocument. Vanaf de jaren 60 en 70 kwamen headhunters op, gespecialiseerd in het werven van schaars talent.

In onderstaande video neemt Randstad je mee door de evolutie van recruitment:

Van krantenadvertenties naar LinkedIn (1990-2010)

Tot ver in de jaren 90 werkten recruiters met papier. Vacatures verschenen in de zaterdagkrant. Sollicitanten stuurden brieven per post. Recruiters bewaarden cv’s in dikke mappen en hielden alles bij in Excel of, nog eerder, op papieren kaartjes.

De komst van internet veranderde alles. Rond 1995 verschenen de eerste online vacaturebanken. Monster, opgericht in 1994 in Amerika, groeide uit tot een van de eerste grote spelers. In Nederland volgden sites als Nationale Vacaturebank en Intermediair. Bekijk het overzicht van vacaturesites in Nederland.

Maar de grootste verandering kwam in 2003: LinkedIn. Het platform begon als een plek om je professionele netwerk te onderhouden, maar groeide uit tot de belangrijkste recruitmenttool ter wereld. Voor het eerst hadden recruiters toegang tot miljoenen profielen van mensen die niet actief op zoek waren naar werk.

De impact was enorm. Sourcing, het actief zoeken naar kandidaten, werd een vak apart. Recruiters veranderden van “vacature-uitzetters” naar “talentjagers”. Het beroep professionaliseerde snel. Wil je hier meer over leren? Bekijk de training Alles over Recruitment via LinkedIn.

AI schrijft het volgende hoofdstuk (2023-heden)

Sinds 2023 schrijft AI een nieuw hoofdstuk in de recruitmentgeschiedenis. Tools als ChatGPT, Claude en gespecialiseerde recruitment-AI veranderen het vak in hoog tempo. Cv-screening die voorheen uren kostte, gebeurt nu in seconden. Vacatureteksten worden gegenereerd door AI. Chatbots voeren eerste gesprekken met kandidaten.

Maar AI brengt ook nieuwe vragen. Als een algoritme bepaalt wie wel en niet wordt uitgenodigd voor een gesprek, hoe voorkom je dan bias? De EU AI Act, sinds 2025 van kracht, classificeert AI in recruitment als hoog-risico technologie. Organisaties moeten aantonen dat hun systemen eerlijk en transparant werken.

Ondanks alle technologie blijft één ding constant door de eeuwen heen: recruitment draait om mensen. Of je nu een Romeinse generaal bent die soldaten zoekt of een HR-manager die developers werft: uiteindelijk gaat het om de juiste persoon op de juiste plek krijgen.

Wat we leren van de geschiedenis

De geschiedenis van recruitment leert ons verrassend veel over wat vandaag nog steeds werkt. Hier zijn de belangrijkste lessen:

Referral recruitment is tijdloos. Julius Caesar betaalde bonussen voor verwijzingen in 55 voor Christus. Onderzoek toont nog steeds aan dat doorverwijzingen een van de meest effectieve wervingskanalen zijn. Lees meer over hoe je van referral recruitment een ambassadeursprogramma maakt.

Aanpassen aan je doelgroep werkt. Leonardo da Vinci presenteerde zichzelf als ingenieur omdat de hertog een ingenieur zocht. Vacatureteksten die inspelen op wat kandidaten willen, scoren beter dan generieke teksten.

Employer branding is niet nieuw. Van Romeinse tatoeages tot Rosie the Riveter: sterke werkgeversmerken trekken talent aan. Dat gold 2000 jaar geleden en geldt vandaag nog steeds.

Technologie verandert het hoe, niet het wat. Van kleitabletten naar LinkedIn naar AI: de tools veranderen, maar het doel blijft hetzelfde. De beste kandidaat vinden voor de functie.

Selectie op vaardigheden werkt beter dan selectie op afkomst. De Chinese keizerlijke examens bewezen dit al millennia geleden. Onderzoek van Schmidt en Hunter bevestigt: gestructureerde selectie voorspelt werksucces beter dan buikgevoel.

Veelgestelde vragen over de geschiedenis van recruitment

Wanneer is recruitment ontstaan?

De eerste vormen van georganiseerde werving dateren uit Sumerië, rond 3500 voor Christus. Kleitabletten beschreven welke vaardigheden nodig waren voor specifieke taken. In de millennia daarna ontwikkelden beschavingen zoals Egypte, China en het Romeinse Rijk steeds geavanceerdere methoden voor het werven en selecteren van mensen.

Wie schreef het eerste cv?

Leonardo da Vinci schreef in 1482 het eerste bekende curriculum vitae. Het was een brief aan de hertog van Milaan waarin hij zijn vaardigheden als militair ingenieur opsomde. Opvallend: hij noemde zijn kunstenaarschap pas in de laatste zin. Het document wordt bewaard in de Codex Atlanticus in Milaan.

Wat was het eerste referral programma?

Volgens de overlevering introduceerde Julius Caesar rond 55 voor Christus een beloningssysteem waarbij soldaten een bonus kregen voor elke nieuwe rekruut die ze aanbrachten. Hoewel de exacte details historisch lastig te verifiëren zijn, is het concept van beloonde verwijzingen in Romeinse legers goed gedocumenteerd. Dit maakt het waarschijnlijk een van de vroegste vormen van referral recruitment.

Hoe ontstonden recruitmentbureaus?

Recruitmentbureaus ontstonden tijdens de Tweede Wereldoorlog om de arbeidsmarktgaten te vullen die ontstonden toen mannen naar het front vertrokken. Na de oorlog bleven ze bestaan om terugkerende soldaten aan werk te helpen. In de jaren 60 en 70 specialiseerden bureaus zich verder met de opkomst van headhunting.

Hoe heeft LinkedIn recruitment veranderd?

LinkedIn, opgericht in 2003, maakte het mogelijk om passieve kandidaten te vinden die niet actief op zoek waren naar werk. Dit veranderde recruiters van vacature-uitzetters naar actieve talentjagers. Sourcing werd een specialisme en het beroep professionaliseerde in hoog tempo.