Sollicitatieplicht: wat je moet weten over verplicht solliciteren

“Sorry, ik moest solliciteren van het UWV.” Als recruiter hoor je dit vaker dan je lief is. Je neemt de tijd voor een telefonische screening, en dan blijkt de kandidaat helemaal geen interesse te hebben. Frustrerend, en een verspilling van je tijd.

De sollicitatieplicht verplicht werkzoekenden met een WW-uitkering om minimaal 4 keer per 4 weken te solliciteren. Dit betekent dat jij als recruiter regelmatig sollicitaties ontvangt van mensen die “moeten” reageren, ook als ze geen echte interesse hebben in je vacature. Na 6 maanden veranderen de regels bovendien: dan wordt vrijwel elke baan als “passend” gezien en solliciteren mensen ook op functies onder hun niveau.

Hier leer je hoe de sollicitatieplicht werkt, waarom je bepaalde sollicitaties ontvangt, en hoe je hier professioneel mee omgaat.

Wat is de sollicitatieplicht en hoe raakt het jou als recruiter?

De sollicitatieplicht is onderdeel van de Werkloosheidswet. Iedereen met een WW-uitkering is verplicht actief naar werk te zoeken. De belangrijkste regel die jou als recruiter raakt is de zogenaamde 4×4-regel: werkzoekenden voeren minimaal 4 sollicitatieactiviteiten per 4 weken uit. Dit betekent gemiddeld één sollicitatie per week.

Elk contact met een potentiële werkgever telt: een sollicitatiebrief versturen, inschrijven bij een uitzendbureau, of een gesprek voeren. Het UWV controleert dit en vraagt regelmatig om bewijs. Werkzoekenden bewaren daarom kopieën van sollicitatiebrieven en uitnodigingen voor gesprekken.

Voor jou als recruiter betekent dit: een deel van je sollicitanten reageert niet vanuit interesse, maar om aan hun verplichtingen te voldoen. Sommigen doen dit met minimale moeite. Kopieer-plak brieven, generieke motivaties, geen voorbereiding. Dit verklaart de frustratie die veel recruiters ervaren bij het beoordelen van sollicitaties.

De 6-maanden regel: waarom kandidaten “onder hun niveau” solliciteren

Een opvallend fenomeen: je ontvangt een sollicitatie van iemand met een HBO- of WO-achtergrond voor een MBO-functie. Of iemand met 20 jaar ervaring als manager reageert op een startersfunctie. Wat is hier aan de hand?

Na 6 maanden WW veranderen de regels. Het UWV beschouwt dan vrijwel alle banen als “passend werk”. Concreet betekent dit dat werkzoekenden functies onder hun eigen niveau accepteren, een lager salaris dan voorheen accepteren, en een langere reistijd tot 3 uur per dag accepteren.

Voor werkzoekenden is dit ingrijpend. Ze zijn verplicht om ook op functies te reageren die niet aansluiten bij hun ervaring of ambitie. Voor jou als recruiter verklaart dit waarom je soms sollicitaties ontvangt die niet logisch lijken. Lees meer over het beoordelen van sollicitaties in ons artikel over selectiegesprekken voeren.

Het UWV-experiment tot 2028: wat verandert er?

Interessant om te weten: het UWV onderzoekt momenteel of de sollicitatieplicht wel werkt. Sinds 2024 loopt een experiment met meer dan 100.000 WW-gerechtigden, verdeeld over drie groepen:

• Controlegroep: de reguliere 4×4 sollicitatieplicht blijft gelden
• Eigen initiatief: op eigen tempo zoeken, zonder controle door UWV
• Individuele afspraken: maatwerk met de UWV-adviseur

Dit experiment loopt tot 2028. Het betekent dat een deel van de werkzoekenden minder of andere verplichtingen heeft. Als een kandidaat aangeeft “mee te doen aan het experiment”, verklaart dat mogelijk een andere houding ten opzichte van solliciteren.

Wanneer geldt geen sollicitatieplicht? De vrijstellingen

Niet iedereen met een WW-uitkering is verplicht om te solliciteren. In een aantal situaties geldt vrijstelling:

• Binnen 1 jaar de AOW-leeftijd bereiken
• Een nieuwe baan hebben die op zeer korte termijn start (doorgaans binnen 2 weken, in overleg met adviseur)
• Mantelzorg verlenen (met toestemming UWV)
• Een opleiding volgen voor re-integratie
• Bezig zijn met het starten van een eigen bedrijf
• Een crisissituatie in de privésfeer (maximaal 6 maanden)

De LinkedIn-post die aanleiding was voor dit artikel beschreef precies zo’n situatie. Iemand had al een nieuwe baan geregeld per 1 januari, maar moest toch blijven solliciteren. Dit komt doordat vrijstelling pas geldt vlak voor de startdatum, doorgaans binnen 2 weken. Tot die tijd blijft de sollicitatieplicht bestaan, ook als je contract al getekend is.

Hoe herken je een plicht-sollicitatie? 5 signalen

Dit is waar je als recruiter direct iets mee kunt. Let op deze signalen:

1. Generieke motivatiebrief
De brief bevat geen specifieke verwijzing naar jouw organisatie of vacature. Zinnen als “Uw vacature sprak mij aan” zonder toelichting waarom. Vergelijk dit met wat een goede motivatiebrief bevat.

2. Geen voorbereiding bij telefonisch contact
De kandidaat weet weinig over de functie, stelt geen vragen, en klinkt verrast dat je belt.

3. Directe eerlijkheid
Sommige kandidaten geven het direct toe: “Ik moest solliciteren van het UWV.” Dit is in ieder geval eerlijk en bespaart jullie beiden tijd.

4. Profiel past niet bij vacature
Iemand met veel meer ervaring of een compleet andere achtergrond reageert, zonder uitleg waarom de overstap logisch is. Dit kan wijzen op de 6-maanden regel.

5. Beschikbaarheid is vaag of problematisch
De kandidaat geeft aan “nog niet direct beschikbaar” te zijn of noemt onduidelijke redenen waarom de timing lastig is.

Professioneel omgaan met verplichte sollicitaties: do’s en don’ts

Hoe ga je hier als recruiter mee om? Een paar richtlijnen.

Wees niet gefrustreerd, wees begripvol
Werkzoekenden zitten in een lastige situatie. Ze worden gedwongen te solliciteren, ook als ze net een baan hebben gevonden of weten dat ze niet passen. Dat is voor hen net zo frustrerend als voor jou. Dit raakt ook je kandidaatervaring.

Stel de motivatievraag vroeg in het proces
In je eerste telefonische contact of in een korte screeningsvraag via e-mail. Bijvoorbeeld: “Wat trekt je specifiek aan in deze functie?” Een vaag antwoord is een signaal om door te vragen of af te wijzen.

Wijs vriendelijk af bij gebrek aan match
Je hoeft geen tijd te investeren in gesprekken waarvan je weet dat ze nergens toe leiden. Een korte, vriendelijke afwijzing is professioneler dan doormodderen. Lees onze tips voor feedback geven aan afgewezen sollicitanten.

Beschouw het als onderdeel van recruitment
Een deel van alle sollicitaties zal niet serieus zijn. Dat geldt niet alleen voor plicht-sollicitaties, maar ook voor mensen die “gewoon eens rondkijken”. Bouw een screeningsproces dat dit efficiënt filtert.

Veelgestelde vragen over sollicitatieplicht

Hoe vaak moet iemand met WW solliciteren?

Minimaal 4 keer per 4 weken, tenzij andere afspraken zijn gemaakt met het UWV of iemand deelneemt aan het experiment dat loopt tot 2028.

Wat telt als sollicitatie voor het UWV?

Elke actieve stap richting werk: brieven versturen, inschrijven bij uitzendbureaus, gesprekken voeren, netwerken, of trainingen volgen.

Mag ik vragen of iemand verplicht solliciteert?

Ja, dat mag. Je stelt de vraag dan indirect: “Wat maakt dat je op dit moment actief zoekt?” of “Wat trekt je aan in deze specifieke functie?”

Wat als iemand aangeeft geen echte interesse te hebben?

Wees vriendelijk en direct. Bedank voor de eerlijkheid en geef aan dat je de sollicitatie niet verder in behandeling neemt. Dat bespaart jullie beiden tijd.

Verandert de sollicitatieplicht door het UWV-experiment?

Voor de 100.000 deelnemers aan het experiment (2024-2028) gelden mogelijk andere regels. De resultaten bepalen of het beleid na 2028 wordt aangepast.