Schijnzelfstandigheid betekent dat iemand op papier als zzp’er werkt, maar in de praktijk functioneert als werknemer. De Belastingdienst beoordeelt dit aan de hand van negen criteria uit het Deliveroo-arrest. Sinds 2025 handhaaft de fiscus actief en in 2026 riskeren opdrachtgevers naheffingen en vergrijpboetes.
Dit is geen abstract juridisch verhaal. Huur jij freelancers in, werk je met interim adviseurs of schakel je externe sourcers in? Dan is het goed om te weten hoe de Belastingdienst naar die arbeidsrelaties kijkt. Niet omdat zzp-inhuur per definitie een probleem is, maar omdat de juiste afspraken het verschil maken. En dat raakt je hele recruitmentproces.
Hier lees je wat schijnzelfstandigheid precies inhoudt, hoe de Belastingdienst toetst, waar de risico’s zitten en hoe je zzp-inhuur goed regelt.
Schijnzelfstandigheid herkennen en voorkomen
Alles over schijnzelfstandigheid, de Deliveroo-criteria en wat dit betekent voor jouw zzp-inhuur.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Er is sprake van schijnzelfstandigheid wanneer iemand formeel werkt als zelfstandige (zzp’er), terwijl de feitelijke situatie wijst op een arbeidsovereenkomst. Het gaat niet om wat er op papier staat, maar om hoe de samenwerking er uitziet.
De kern draait om drie elementen: gezagsverhouding, persoonlijke arbeid en beloning. Wanneer een opdrachtgever bepaalt hoe, wanneer en waar iemand werkt, die persoon het werk zelf uitvoert en daarvoor een vaste vergoeding ontvangt, dan lijkt dat op een dienstverband. Ongeacht of er een “overeenkomst van opdracht” is getekend.
Dit is relevant omdat veel functies in de flexibele schil, denk aan interim recruiters, externe sourcers en projectmatige HR-adviseurs, raakvlakken hebben met dit grijze gebied. Dat betekent niet dat zzp-inhuur in recruitment per definitie risicovol is. Met heldere opdrachtomschrijvingen en voldoende zelfstandigheid is freelance recruitment prima mogelijk. Maar de grens tussen “opdracht” en “dienstverband” verdient bewuste aandacht, zeker nu de handhaving per 1 januari 2025 is hervat.
De verschuiving naar een bewuste mix van vast en flex, ook wel total talent management genoemd, maakt kennis over arbeidsrelaties des te belangrijker.
De 9 Deliveroo-criteria: zo toetst de Belastingdienst
Op 24 maart 2023 oordeelde de Hoge Raad in het Deliveroo-arrest dat de beoordeling van een arbeidsrelatie op basis van alle omstandigheden van het geval plaatsvindt. De Belastingdienst gebruikt sindsdien negen gezichtspunten als toetsingskader. Dit zijn geen afvinklijstjes: ze worden in samenhang gewogen.
1. Aard en duur van de werkzaamheden. Langdurige, doorlopende opdrachten wijzen eerder op een dienstverband dan kortlopende projecten.
2. Organisatorische inbedding. Hoe sterker iemand is verweven met de dagelijkse bedrijfsvoering, hoe groter het risico. Denk aan deelname aan teamoverleg, gebruik van een bedrijfslaptop of een eigen bureau op kantoor.
3. Persoonlijke arbeidsverplichting. Mag de zzp’er zich laten vervangen door iemand anders? Zo niet, dan wijst dat op een arbeidsrelatie.
4. Wijze van contractsluiting. Heeft de zzp’er zelf onderhandeld over voorwaarden, of is het een standaardcontract dat de opdrachtgever aanbiedt?
5. Bepaling van beloning. Een vast uurtarief dat de opdrachtgever vaststelt, lijkt meer op loon dan op een zakelijke offerte die de zzp’er zelf heeft opgesteld.
6. Betaalwijze. Periodieke, vaste betalingen lijken op een salaris. Facturatie per project of resultaat past beter bij zelfstandig ondernemerschap.
7. Ondernemersrisico. Draagt de zzp’er zelf financieel risico? Investeert deze persoon in eigen middelen, draagt ze zelf de kosten bij ziekte?
8. Gedrag als ondernemer. Heeft de zzp’er meerdere opdrachtgevers, een eigen website, voert ze acquisitie? Hoe zichtbaarder het ondernemerschap, hoe sterker de positie.
9. Overige omstandigheden. Denk aan de intentie van beide partijen, de sector en de maatschappelijke positie van de werkende.
Geen enkel criterium is op zichzelf doorslaggevend. De Belastingdienst weegt alles in samenhang, ook wel de “holistische toets” genoemd. Voor jou betekent dit: een optelsom van risicofactoren leidt tot problemen, maar evengoed versterkt een optelsom van zelfstandigheidsfactoren juist de zzp-positie.
Gevolgen voor opdrachtgevers in 2026
Het handhavingsmoratorium is per 1 januari 2025 opgeheven. Dat betekent dat de Belastingdienst weer actief controleert op schijnzelfstandigheid. De gevolgen bij een onjuiste kwalificatie zijn aanzienlijk.
Financiele gevolgen bij schijnzelfstandigheid
Bij een onjuiste kwalificatie riskeert de opdrachtgever:
- Naheffing loonheffingen met terugwerkende kracht (vanaf 1 januari 2025)
- Vergrijpboetes bij opzet of grove schuld (vanaf 2026 mogelijk)
- Arbeidsrechtelijke claims van de werkende: loondoorbetaling bij ziekte, vakantiegeld, pensioenopbouw, ontslagbescherming
- Terugvordering fiscale voordelen bij de zzp’er: zelfstandigenaftrek, MKB-winstvrijstelling
In 2025 gold een “zachte landing”: de Belastingdienst gaf eerst waarschuwingen en legde geen verzuimboetes op. In 2026 verschuift dit. Vergrijpboetes bij opzet of grove nalatigheid zijn nu mogelijk. Organisaties die aantoonbaar stappen zetten, krijgen nog wel coulance. Maar “we werken al jaren zo” is geen geldige verdediging meer.
De Belastingdienst selecteert bedrijven met een verhoogd risico via een landelijke detectiemodule. Sectoren met veel zzp-inhuur, waaronder de zorg, IT en bouw, staan hoog op de lijst.
Schijnzelfstandigheid herkennen in recruitment en HR
In recruitment en HR werken veel professionals op zzp-basis. Dat is niet per definitie een probleem. Of er sprake is van schijnzelfstandigheid hangt af van hoe je de samenwerking inricht. Hieronder vier situaties die laten zien waar het verschil zit.
De freelance recruiter die als teamlid functioneert. Ze werkt vier dagen per week op kantoor, zit bij het team, gebruikt het ATS van de opdrachtgever en draait mee in het wekelijkse overleg. Dat scoort hoog op organisatorische inbedding. Maar het risico verandert als ze op eigen laptop werkt, zelf haar werktijden bepaalt, de opdrachtgever haar niet verplicht tot teamoverleg en ze ook andere klanten bedient. Het gaat niet om de locatie, maar om de mate van zelfstandigheid.
De interim HR-adviseur met een verlengd contract. Oorspronkelijk ingehuurd voor een reorganisatie van drie maanden, maar inmiddels tien maanden verder. De opdrachtgever bepaalt de werktijden en de adviseur heeft geen andere klanten. Aard en duur plus economische afhankelijkheid verhogen hier het risico. Dat risico daalt als de verlengingen een helder afgebakend project betreffen, de adviseur zelf bepaalt hoe het werk wordt uitgevoerd en er tussentijds wordt geevalueerd of de situatie nog past bij zelfstandig ondernemerschap.
De externe sourcer op een vast uurtarief. Ingehuurd via een overeenkomst van opdracht, maar werkt uitsluitend voor deze opdrachtgever. Gebruikt het recruitmentplatform en de templates van het bedrijf. Factureert maandelijks dezelfde uren. Dit combineert aandachtspunten op inbedding, beloning en ondernemersrisico. Facturatie op basis van geleverde shortlists in plaats van uren, eigen tooling en meerdere opdrachtgevers versterken de zzp-positie aanzienlijk.
De freelance recruiter die het goed regelt. Ze wordt ingehuurd voor een afgebakend project: het opzetten van een sourcingstrategie voor technische functies. Werkt vanuit eigen locatie, met eigen tooling, bepaalt zelf wanneer ze werkt en factureert op basis van geleverde resultaten. Heeft meerdere opdrachtgevers en vervanging is contractueel mogelijk. Dit is freelance recruitment zoals het bedoeld is: resultaatgericht, zelfstandig en zakelijk.
Het verschil tussen risico en geen risico zit niet in de functie, maar in de inrichting van de samenwerking. Leg de negen Deliveroo-criteria langs je huidige zzp-relaties en check of de afspraken nog kloppen. De Wet DBA checklist helpt daarbij. Het correct kwalificeren van arbeidsrelaties is een van de grootste recruiter-uitdagingen van dit moment, maar met de juiste inrichting is zzp-inhuur in recruitment gewoon goed mogelijk.
Zo voorkom je schijnzelfstandigheid bij inhuur
Voorkomen begint bij bewustzijn. De meeste zzp-samenwerkingen in recruitment zijn prima werkbaar, zolang je de inrichting bewust kiest. Een aantal praktische richtlijnen:
Beoordeel elke inhuur vooraf. Stel jezelf de vraag: verschilt deze samenwerking in de praktijk van een dienstverband? Gebruik de Keuzehulp van de Rijksoverheid als eerste check.
Zorg voor een zuivere opdrachtomschrijving. Beschrijf een concreet resultaat of project in plaats van een functieomschrijving. “Bouw een sourcingstrategie voor IT-vacatures” is beter dan “ondersteun het recruitmentteam.”
Waarborg de zelfstandigheid. Laat de zzp’er eigen middelen gebruiken waar dat past. Geef ruimte in werktijden en werkwijze. Vermijd verplichte deelname aan interne vergaderingen die niet direct gerelateerd zijn aan de opdracht.
Beperk de duur en exclusiviteit. Langdurige opdrachten bij een enkele opdrachtgever verhogen het risico. Bespreek vooraf de verwachte duur en evalueer regelmatig of de situatie nog past bij zelfstandig ondernemerschap.
Betrek juridische expertise. Bij twijfel over de kwalificatie van een arbeidsrelatie is het verstandig om vooraf juridisch advies in te winnen. De kosten daarvan wegen niet op tegen een mogelijke naheffing.
Voor een compleet overzicht van de regels en een praktische checklist, lees het artikel over de Wet DBA checklist voor opdrachtgevers. En wil je meer weten over het slim vinden en inhuren van freelancers, bekijk dan het artikel over freelance recruitment.
Schijnzelfstandigheid beoordelen vraagt om kennis van arbeidsrecht, fiscale regels en de praktijk tegelijk. In een training leer je dit toepassen met concrete casussen, directe feedback en bewezen aanpakken die je dezelfde dag nog inzet.
Veelgestelde vragen over schijnzelfstandigheid
Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid is de situatie waarin iemand formeel als zzp’er werkt, maar in de praktijk functioneert als werknemer. De Belastingdienst beoordeelt dit aan de hand van negen criteria uit het Deliveroo-arrest, waarbij alle omstandigheden in samenhang worden gewogen.
Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid voor de opdrachtgever?
De opdrachtgever riskeert naheffing van loonheffingen met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2025, vergrijpboetes bij opzet of grove schuld, en arbeidsrechtelijke claims van de werkende zoals loondoorbetaling bij ziekte en ontslagbescherming.
Hoe controleert de Belastingdienst op schijnzelfstandigheid?
De Belastingdienst gebruikt een landelijke detectiemodule die bedrijven met veel zzp-inhuur identificeert. Bij een controle kijkt de inspecteur niet naar het contract, maar naar de feitelijke werkwijze. Alle negen Deliveroo-criteria worden in samenhang beoordeeld.
Wat verandert er in 2026 bij de handhaving?
In 2025 gold een zachte landing: waarschuwingen zonder verzuimboetes. Vanaf 2026 zijn vergrijpboetes bij opzet of grove nalatigheid wel mogelijk. Naheffingen lopen terug tot 1 januari 2025. Organisaties die aantoonbare stappen zetten, krijgen nog coulance.
Is het inhuren van freelance recruiters nog mogelijk?
Ja, met de juiste inrichting is freelance recruitment goed mogelijk. Beschrijf de opdracht op basis van resultaat, waarborg zelfstandigheid in werktijden en werkwijze, en zorg dat de zzp’er niet uitsluitend voor jouw organisatie werkt. De Deliveroo-criteria beoordelen de feitelijke situatie, niet de functietitel.
Hoe voorkom ik schijnzelfstandigheid als recruiter of HR-manager?
Beoordeel elke zzp-inhuur vooraf op de negen Deliveroo-criteria. Formuleer opdrachten op basis van resultaat, niet als functieomschrijving. Waarborg de zelfstandigheid in werktijden, werkwijze en middelen. Met de juiste inrichting is freelance recruitment goed mogelijk. Win bij twijfel juridisch advies in.
Disclaimer: Hoewel we deze informatie met grote zorg hebben samengesteld, kunnen individuele werkgevers of scholen afwijken van deze kalender. Controleer altijd de specifieke regels van je werkgever of de school van je kinderen. Laatste update: januari 2026
